Investing.com – Yeni işlem haftası başlarken, yapay zeka sektörünün önde gelen isimlerinden birinin bu henüz gelişmekte olan teknolojinin ilerleyişinin yavaşlatılması yönündeki çağrısı gündemin odağında yer alıyor. Federal Rezerv, Japonya Merkez Bankası ve İngiltere Merkez Bankası önümüzdeki günlerde yeni faiz kararlarını açıklamaya hazırlanırken, politika yapıcılar yüksek seyreden yakıt fiyatlarının etkisini yakından izliyor. Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik diplomatik bir atılım umutlarının azalması ise petrol fiyatlarını yukarı itiyor.
1. Yapay zeka güvenlik endişeleri gündemde
Yapay zeka, özellikle sınır teknolojileri laboratuvarı Anthropic’in CEO’su Dario Amodei’nin tartışma yaratan açıklamalarıyla Pazartesi günü gündemin merkezine oturdu.
Amodei, Cumartesi günü yayımladığı bir makalede yapay zeka şirketlerini, yarıştıkları ileri düzey modellerin geliştirilme hızını düşürmeye davet etti ve bu sistemlerin kötüye kullanılma ihtimaline ilişkin artan kaygıların altını çizdi.
Amodei şöyle yazdı: “İlerleme hâlâ hızlı görünecek ve kazandığımız zamanı akıllıca kullanmamız gerekiyor.” Bu açıklamalar, Anthropic’in geçen hafta çeşitli aktörlerin Claude yapay zeka modellerini silah geliştirmeden dolandırıcılığa kadar pek çok amaçla kullandığını ortaya koymasının ardından geldi.
Piyasalar, OpenAI CEO’su Sam Altman ve xAI’ın kurucusu Elon Musk dahil diğer yapay zeka sektörü liderlerinin Amodei’nin görüşlerini desteklemesine özellikle dikkat etti; bu desteğin teknoloji sektörünün yapay zeka altyapısına yönelik büyük yatırım döngüsünde bir yavaşlamaya işaret edebileceği değerlendirildi. Bununla birlikte Deutsche Bank analistlerinin belirttiği üzere, Amodei’nin makalesi yapay zeka sermaye harcamalarının “ölçeğini değil bileşimini” değiştirebilir; şirketler harcamalarının daha büyük bir bölümünü güvenlik, izleme ve yönetişime yönlendirebilir.
Kritik bir gelişme olarak Altman, OpenAI’ın güvenlik kaygıları nedeniyle bu yıl olası bir halka arz sürecine gitmeyeceğini açıkladı.
Yapay zekayla bağlantılı hisseler Asya seansının açılışında değer kaybetti; OpenAI’ın yatırımcısı SoftBank Japonya’da sert düşerken, sözleşmeli çip üretiminin devi Taiwan Semiconductor Manufacturing Company de geriledi. Güney Kore’de SK Hynix ve Samsung Electronics de düşüş kaydederken, Avrupa borsaları da baskı altında kaldı ve ABD hisse senedi vadeli işlemleri de aşağı yönlü seyretti.
2. Fed kararı yakından izlenecek
Yapay zekanın ötesinde, önümüzdeki hafta merkez bankası faiz kararları açısından oldukça yoğun geçecek; bu süreçte Federal Rezerv’in kritik iki günlük para politikası toplantısı öne çıkıyor.
Fed’in Çarşamba günü sona erecek toplantısının ardından faiz oranlarını artırması geniş çevrelerce bekleniyor; politika yapıcılar enflasyonu dizginlemeye çalışıyor.
Geçen hafta açıklanan ve Ağustos ayında ABD’nin çekirdek tüketici fiyat artışının beklentilerin üzerinde kaldığını gösteren veriler, borçlanma maliyetlerinin yükseltilmesi yönündeki argümanı güçlendirdi. Yüksek faiz oranları hisse senetlerini olumsuz etkileyebilse de analistler, böyle bir adımın Fed’in bağımsızlığı ve güvenilirliğine ilişkin son dönemde yatırımcılar arasında beliren kaygıları hafifletebileceğini öne sürüyor.
Fed Başkanı Kevin Warsh ise borçlanma maliyetlerine ilişkin ayrıntılı bir yol haritası sunmaktan büyük ölçüde kaçınarak yalnızca genel çerçeveler çizmeyi tercih ediyor. Yakın tarihli bir konuşmasında Warsh şöyle dedi: “Merkez Bankası, çekirdek enflasyonun hedefimize doğru açık ve yeterli bir hızda ilerlediğinden emin olmalıdır.”
Warsh’ın işini zorlaştıran bir diğer etken ise onu bu yılın başında Fed Başkanı olarak atayan Cumhurbaşkanı Donald Trump’ın varlığı. Trump, Fed faiz artırırsa ABD ticaretinin büyük bir bölümünü kesme tehdidinde bulundu.
3. Japonya Merkez Bankası faiz kararı
Öte yandan Japonya Merkez Bankası’nın da 18 Eylül’deki toplantısında faiz oranını %1,25’e yükseltmesi bekleniyor.
Reuters’ın gerçekleştirdiği bir ankete göre, Japonya Merkez Bankası’nın ardından gelecek yılın ikinci çeyreğinde faizi çeyrek puan daha artırarak %1,75’e çıkarması öngörülüyor; bu, pek çok gözlemcinin daha önce tahmin ettiğinden daha erken bir tarih.
Reuters’ın aktardığına göre, ankete katılanların büyük çoğunluğu, jetin kırk yılın en düşük seviyesine gerilemesini önlemek amacıyla gerçekleştirilen ortak ABD-Japonya yen alım müdahalesinin faiz artırımı gerekçesini daha da güçlendirdiğini belirtti.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de bu ay bir etkinlikte Japonya Merkez Bankası Başkanı Kazuo Ueda’ya, merkez bankasının dövizi istikrara kavuşturmak için atacağı “kararlı” adımları destekleyeceğini vurguladı. Ancak Reuters’ın haberine göre, Washington’ın Japonya’nın para politikası üzerindeki etkisine dair bazı kaygılar da gündeme geldi.
4. İngiltere Merkez Bankası faizi sabit tutacak
Ancak bu hafta tüm merkez bankalarının faiz artırması beklenmiyor. Reuters’ın anketine göre İngiltere Merkez Bankası’nın, kilit politika faizini bu yılın geri kalanında ve en az gelecek yılın ortasına kadar %3,75’te sabit tutması öngörülüyor.
Ankette görüşlerine başvurulan ekonomistler, Birleşik Krallık’taki enflasyonun İngiltere Merkez Bankası’nı faiz artırmaya ikna edecek düzeye ulaşmadığı görüşünde büyük ölçüde hemfikir.
Bununla birlikte, Orta Doğu’daki savaşın sürmesi nedeniyle enerji fiyatlarının inatla yüksek seyretmesi karşısında ankete katılanlar, faiz indirimi ihtimalinin 2027’nin sonlarına kadar gündeme bile gelmeyeceğini düşünüyor.
Deutsche Bank analistleri, [faiz belirleyen Para Politikası Komitesi’nin] “diğer büyük merkez bankalarına kıyasla görece temkinli tutumunu” sürdüreceğini öngördüklerini belirtti. Geçen hafta Avrupa Merkez Bankası bu yılki ikinci faiz artışını açıkladı ve İran savaşının enerji fiyatları üzerinde yarattığı yukarı yönlü baskıyı gerekçe göstererek enflasyon beklentilerini yukarı revize etti.
5. Orta Doğu’daki diplomatik çabalar sekteye uğradı
Uzun süredir devam eden bu çatışmayı yatıştırmaya ve hayati önem taşıyan bir petrol nakliye güzergahında faaliyetleri yeniden başlatmaya yönelik diplomatik çabalar sekteye uğramış görünüyor.
Körfez güçleri ile İran arasında başlangıçta Pazartesi günü gerçekleştirilmesi planlanan kritik toplantı ertelendi. Tahran ile Hürmüz Boğazı konusunda bir anlaşma arayışında olan Umman Dışişleri Bakanı, bölgesel toplantının “uzlaşı çıkarları doğrultusunda” gecikmeli olduğunu açıkladı.
Fars haber ajansına göre İran Dışişleri Bakanlığı da ülkenin toplantı için uygun başka bir tarih belirlemek amacıyla Umman ile koordinasyon sağlayacağını duyurdu. Daha önce İranlı yetkililer, Hürmüz’ün yeniden açılmasına ilişkin Umman ile varılan bir anlaşmayı Körfez Arap devletlerine sunacaklarını açıklamıştı. İran ve Umman arasında yer alan dar bir su yolu olan Hürmüz, Şubat ayı sonlarında Orta Doğu’da yeniden başlayan çatışmalardan önce dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir güzergahtı.
Öte yandan Yemen’deki İran destekli Husi militanlarının Suudi Arabistan’a düzenlediği saldırılar kritik bir petrol boru hattının kapanmasına yol açarken, Körfez’deki gemilere yönelik saldırılar da arz kesintilerini derinleştirme riskini beraberinde getirdi. Küresel petrol kıyaslaması olan Brent ham petrol vadeli işlemleri sert yükseldi ve kısa süreliğine varil başına 108 doların üzerine çıktı.
